Verloren - Rudi Vranckx

Het thema migratie beroert ons hart én snoert onze mond.

De woeste zee overstekend, met een bootje, op zoek naar vrijheid, rust of zekerheid. Migratie, het is een hot topic dat meermaals per week in de actualiteit verschijnt. We hebben er allemaal een mening over of we zijn er bang voor. Scheren we al deze mensen over dezelfde kam? Of willen we enkel dat ene gezin, dat zich conformeert naar onze wetten, vooruit helpen? Het thema migratie beroert ons hart én snoert onze mond. 

Rudi Vranckx (°1959) is een historicus die als journalist werkt voor VRT nieuws. Hij houdt zich vooral bezig met internationale conflicten. Na zijn studie Hedendaagse Geschiedenis aan de K.U. Leuven, startte hij zijn carrière in het Centrum voor Vredesonderzoek, waar hij scenario's en films over oorlog en vrede maakte. Later is hij een van de bekendste oorlogsverslaggevers van ons land. Sinds 2008 heeft Vranckx zijn eigen programma waarin hij oorlogsreportages maakt vanuit het buitenland. De illustraties in Verloren zijn gemaakt door Caryl Strzelecki, een Belgisch illustrator, striptekenaar en cartoonist.

Bestaat er zoiets als een 'gelukzoeker' en wie is hij/zij dan eigenlijk? In Verloren krijgen zogenaamde 'gelukzoekers' namen en gezichten. Rudi Vranckx ontmoette heel wat vluchtelingen uit Syrië, Somalië en Niger en beluisterde hun verhaal. Deze graphic novel toont mensen in de onzekerste periode van hun leven en geeft ons daarnaast inkijk in dagboekfragmenten van een oorlogsjournalist. Hoewel de getekende verhalen voor 2016 zijn verzameld en uitgegeven, zijn ze razend actueel. Ook vandaag proberen mensen op dezelfde, en andere, plaatsen in de wereld te vluchten van onrecht en onveiligheid. 

Een jonge peuter ligt doodstil met het gezicht in het zand aan de waterlijn. Dit beeld werd door de media wereldwijd verspreid in 2015. De foto roept onmacht, pijn en kwaadheid op. Aylan Kurdi was een driejarig jongetje die met zijn moeder en broertje verdronk in de Middellandse Zee toen ze uit Syrië vluchtten. De moeder hoopte op een beter leven voor haar kinderen. Het beeld duikt vandaag, tien jaar later, nog regelmatig op. Echter vraag ik me af hoezeer we nog van slag zijn van deze beelden? Wat als we immuun aan het worden zijn voor zulk leed? Is er een maximum aan leed dat je kan opslaan als mensen? Kunnen we met zekerheid zeggen dat de beelden die media ons aanbiedt, authentiek zijn? Of word ik nu echt paranoïde? 

Rutger Bregman schrijft dat "de meeste mensen deugen". Hoewel ik echt vanuit deze bril wil kijken, moet ik soms mijn best doen om dit idee vast te houden. Ik houd van mensen én ontmoette al heel wat diverse mensen. Gezonde mensen, maar ook erg zieke mensen, rijke mensen en arme mensen, mensen met zeer goede bedoelingen én mensen met minder goede bedoelingen. We zijn allemaal mensen, met ons eigen referentiekader, dat constant beïnvloed wordt door ervaringen, normen en waarden. De ander blijven zien als mens is vandaag een van de grootste uitdagingen. We zijn gesteld op eigen veiligheid, eigen middelen, eigen ruimte en eigen ontwikkeling. Wanneer iets of iemand een van deze zaken zou kunnen doorbreken, worden we bang. We houden niet van de verandering, want: "Het is toch goed zoals het is?". Deze houding mist een gezonde dosis reflectie en brengt ons écht niet verder. 

Vlaanderen weer van ons! 

Wat is 'Vlaanderen' en wie hoort er dan bij 'ons'? Ik houd niet van mensen die scanderen met (on)zin. Oké, dat was even een ongefilterde uitlating, sorry. Wanneer ik achter mijn kwaadheid gluur, merk ik dat ik niet kwaad word van de zin, maar dat ik hem ook gewoonweg niet goed begrijp. Ik zie wel rouw om hoe de wereld anders is vandaag en ik voel in deze boodschap angst, omdat men niet weet welke richting we uitgaan. En daarom moeten we het stuur weer in handen nemen. Oké, ik kan weer even volgen. Ik trek het een beetje op flessen, maar ik wil het graag over die angst hebben. Onzekerheid en angst vragen om duidelijkheid en structuur, wat dan resulteert in een gevoel van veiligheid.  In angst leven is te moeilijk en wanneer we dus geen duidelijkheid krijgen, sluiten we aan bij duidelijke overtuigingen. 

Wat als je gewoon vergeten wordt? Dat niemand weet dat je (nog) bestaat? Mensen lopen een woestijn in en weten dat ze deze tocht misschien niet zullen overleven. Mensen stappen in een bootje dat lek is om een oceaan over te steken en weten dat de kans dat ze zullen verdrinken reëel is. In hun zoektocht naar een beter leven zit dit in hun achterhoofd, maar toch vertrekken ze. Ze hopen dat ze een beter leven tegemoet varen. Een leven waarin ze op zoek gaan naar geluk voor hun kinderen en voor zichzelf. Kijk even rond je. Ben jij hier veilig? Heb je vandaag een volle maag en een warm huis waar je welkom bent? Dan ben je geen gelukzoeker, maar een gelukzak. 

Zijn we ons bewust van dat 'gelukzak'-gehalte? Ik kan deze vraag enkel vanuit mijn eigen ogen bekijken en dan merk ik dat ik me hier niet altijd volledig bewust van ben. Hoewel we op beelden zien hoe onveiligheid eruit kan zien, blijft het toch iets wat we ons echt moeilijk kunnen inbeelden. Tot we in de ogen kijken van iemand die de overtocht gemaakt heeft. Zoals jullie weten gaf ik in het verleden al les in het secundair en het post-secundair onderwijs. Zo leerde ik onder andere een jonge vrouw uit Eritrea kennen. Als vijftienjarig meisje was ze 's nachts met een groep vrienden gevlucht. Het was de bedoeling om aan te komen in het Verenigd Koninkrijk, maar na een uitputtende reis besloot ze, bij het arriveren van België, dat ze niet meer verder kon. Ze vertelde me haar verhaal en ik kon het bijna niet geloven. Gedurende negen maanden waren ze onderweg in de meest vreselijke omstandigheden. Ze liet haar leven en haar familie achter in Eritrea. Nooit ontmoette ik iemand die zo toegewijd was. Ze begreep geen Nederlands en dus ging ze elke dag op café met een klein boekje. Wanneer ze een woord meerdere malen hoorde, schreef ze het op. Zo leerde ze een leraar op pensioen kennen. Deze man leerde haar de basis van de Nederlandse taal en nadat ze haar diploma zorgkundige behaalde, studeerde ze drie jaar later af als verpleegkundige. Ik begeleidde haar tijdens haar stages als verpleegkundige. Ze kreeg te maken met vooroordelen en racistische uittingen. Ik was bezorgd, maar ze gaf me volgende woorden terug: "Mevrouw Melissa, dit is niets vergeleken met wat ik ooit zag.". 

Ook onze klassen zijn diverser dan ooit. Deze diversiteit brengt uitdagingen met zich mee, maar ook kansen. Leerlingen ontmoeten elkaar voortdurend in verhalen, in eigen gewoontes en in het samen leven. Ik heb een groot hart voor OKAN-leerlingen. Ook deze stage zijn er leerlingen die uit het OKAN-traject komen aanwezig in mijn klassen. Ze hebben nood aan taalondersteuning, duiding van school- en leefregels en een warm welkom, elke dag opnieuw. Leerlingen van het secundair onderwijs zijn erg zoekend naar identiteit en structuur. Wanneer ze met uitlatingen komen waarvan je de wenkbrauwen ophaalt, hoor je vaak onderliggende emoties zoals angst of onzekerheid. Net als 'grote' mensen, dus. Elkaar leren kennen, leren van elkaars referentiekader en 'accomoderen', zoals Khalid Benhaddou het zo mooi kan zeggen. Hoe kunnen we samen verder, hier in Vlaanderen? Hoe kunnen we de groep van 'ons' openstellen voor mensen die geluk zoeken? Ik hoop het van harte of mocht ik dat niet zeggen? Migratie, het beroert ons hart én snoert ons de mond. 

Hoe kijk jij naar het topic migratie? Beroert het jou?