Catfish blues

 Wie heeft nu wiens gedaante aangenomen? 

Deze zomer nam ik deel aan een heel fijn initiatief van bibliotheek Vorselaar. Als leerkracht (in opleiding) kan je je inschrijven om een vakantietas vol met actuele boeken op te halen. Je krijgt gedurende de zomer tijd om deze boeken te lezen. Het enige wat je moet doen, is je naam doorgeven en laten weten wat je doelpubliek is. Ze vragen je wel een leuke vakantiefoto te sturen die ze aan hun fotomuur plaatsen. Links een vakantiefoto die gemaakt werd door mijn jongste zoon, Maxim. Jullie zien mij op een houten stoeltje in de boomgaard van huis Uilengeluk te Veere. Een heerlijke plek en een mooie herinnering.

Catfish Blues van Sara Lovestäm is het eerste boek dat ik zal lezen uit de vakantietas van bibliotheek Vorselaar. Ik koos het boek op basis van de cover. Het trok me aan qua kleuren, tekening en lettertype. Sara Lovestäm (°1980) is een Zweedse auteur met een hart voor taal. Vanuit haar ervaring als taaldocent aan anderstaligen schrijft ze haar verhalen vanuit een diverse samenleving. Catfish Blues werd vertaald door Femke Blekkingh-Muller. 

Texas is een onzekere tiener die helemaal gek is op André, die coole gast uit de klas. Die laatste zou nooit geïnteresseerd zijn in Texas. Hoe kan Texas toch contact maken met André? En is het dan oké om dit te doen vanuit een ander gedaante? Al snel ontstaat er een spel van identiteiten waar je als lezer achterblijft met één vraag: wie heeft nu wiens gedaante aangenomen?

 

De term catfish is een directe verwijzing naar een fenomeen waarin iemand online een valse identiteit aanneemt door informatie te verzinnen en/of foto's van iemand anders te stelen. Men probeert de ander te misleiden vanuit de hoop op een romantische relatie of financieel gewin. De titel deed me meteen denken aan het MTV-programma 'Catfish; the show' waarin twee reporters ongeruste personen helpen om eventuele leugenaars op te sporen wanneer er twijfels zijn over diens identiteit. Soms zijn mensen al heel lang met elkaar in contact, maar proberen ze videogesprekken, afspraken of verrassingen te vermijden. Dit zorgt voor twijfels en onzekerheid. Uiteindelijk komt de waarheid altijd aan het licht. Bij dit soort identiteitsfraude blijven er enkel verliezers achter. Vertrouwen wordt ondermijnd en schaamte zorgen voor een diepe onzekerheid, zeker bij jongeren die nog volop zoeken naar wie ze zijn en hoe ze zich tot anderen verhouden.

Zoals jullie weten, denk ik soms wat te veel na. Ik bedacht me dus waarom iemand die een valse identiteit aanneemt op het internet een catfish werd genoemd. Waarom deze naam? Ik zocht het voor jullie uit. Een catfish heet in het Nederlands gewoon een meerval. Ik vind het geen mooi beestje, maar goed die moeten er ook zijn. In zijn schoonheid moeten we dus niet zoeken naar een directe verwijzing. Wel in zijn alertheid. Meervallen zijn vissen die door vissers in vaten met kabeljauw werden gestoken om de kabeljauw alert en actief te houden tijdens de lange reis van Alaska naar China.

Wat mij tijdens het lezen bleef bezighouden, is niet zozeer de vraag wie nu precies wie bedriegt, maar wat zo’n spel met identiteiten met een mens doet. Catfishing lijkt op het eerste gezicht iets onschuldigs,  een spelletje. Een andere naam, een andere foto, een beetje mooier, een beetje zekerder. Maar al snel voel je als lezer dat dit schuurt. Want wie je online bent, begint te wringen met wie je offline probeert te zijn. Ik merk dat ik tijdens het lezen dat ongemak steeds meer voelde. Niet alleen bij Texas, maar ook bij mezelf als lezer. Ik heb een sterk rechtvaardigheidsgevoel en eerlijkheid is voor mij een van de belangrijkste waarden in connectie met anderen. 

Organisaties zoals Mediawijs en Pimento waarschuwen voor de psychologische impact van online misleiding. Ze benadrukken hoe catfishing kan leiden tot angst, schuldgevoelens en een beschadigd zelfbeeld, zowel bij wie misleidt als bij wie misleid wordt. De lijn tussen experimenteren met een andere identiteit en jezelf verliezen in een rol die niet meer veilig aanvoelt, is erg dun en kan snel ontsporen.

Misschien is dat wat dit boek zo sterk maakt. Het wijst niet met de vinger, maar houdt een spiegel voor. Het is een uitnodiging om stil te staan bij onze digitale keuzes en bij de vraag hoeveel van onszelf we durven tonen, online én offline. En vooral: hoe belangrijk het is dat jongeren leren dat ze niet eerst iemand anders hoeven te zijn om gezien te worden.

Heb je ooit ervaren hoe verwarrend of kwetsbaar het kan zijn wanneer iemand online niet eerlijk is over wie die is?